“मनात जिद्द, चिकाटी आणि ध्येय साध्य करण्याची प्रबळ इच्छाशक्ती असेल, तर कोणतेही अशक्य वाटणारे कार्य शक्य करता येते,” याचे जिवंत उदाहरण म्हणजे सौ. ज्योती अवघडे. शिक्षण क्षेत्रात कार्य करत असताना विद्यार्थ्यांचे भविष्य घडविण्याचा ध्यास घेत त्यांनी ज्ञानदानाचे पवित्र कार्य अखंडपणे सुरू ठेवले आहे. संघर्ष, मेहनत आणि सामाजिक बांधिलकी यांच्या बळावर त्यांनी स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली आहे.

सौ. ज्योती अवघडे यांचे मूळ गाव सुधागड-पाळी हे आहे. त्यांचे वडील वनविभागात कार्यरत असल्याने बदलीमुळे त्यांचे शिक्षण विविध गावांत झाले. बारावीनंतर त्यांनी डी.एड. शिक्षण पूर्ण केले आणि शिक्षिका म्हणून सेवेत रुजू झाल्या. सुरुवातीला माध्यमिक विद्यार्थ्यांना अध्यापन केल्यानंतर सन २००० मध्ये त्या आदिवासी आश्रम शाळेत कार्यरत झाल्या. त्यानंतर जिल्हा परिषद शाळेत रुजू होत त्यांनी स्वतःला पूर्णपणे शिक्षणसेवेसाठी वाहून घेतले.

विद्यार्थ्यांना शिक्षण देताना त्यांनी स्वतःचे शिक्षणही थांबू दिले नाही. सर्व जबाबदाऱ्या सांभाळत त्यांनी एम.ए. आणि एम.एड. पदव्या संपादन केल्या. आधुनिक आणि गुणवत्तापूर्ण शिक्षण ग्रामीण व आदिवासी भागातील विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचविणे, हेच त्यांच्या कार्याचे प्रमुख ध्येय राहिले.

पेण तालुक्यातील रा.जि.प. शाळा गौळणवाडी या शाळेचा त्यांनी लोकवर्गणीतून संपूर्ण कायापालट केला. तब्बल तीन लाख रुपयांचा निधी उभारून शाळेत प्रोजेक्टर, संगणक, प्रिंटर यांसारख्या सुविधा उपलब्ध करून देत शाळेला डिजिटल स्वरूप दिले. विविध सामाजिक व शैक्षणिक उपक्रम राबवून विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी त्यांनी मोठे योगदान दिले. त्यांच्या प्रयत्नांची दखल घेत या शाळेला शासनाचा ‘आदर्श शाळा’ पुरस्कार प्राप्त झाला.

वरवणे शाळेतही त्यांनी डिजिटल सुविधा उपलब्ध करून दिल्या. कोरोना काळात विद्यार्थ्यांच्या वस्तीवर जाऊन शिक्षण देण्याचे उल्लेखनीय काम त्यांनी केले. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे शाळांमध्ये शैक्षणिक व डिजिटल सुविधांची उभारणी करण्यात आली. शैक्षणिक क्षेत्रात त्यांनी संशोधनात्मक योगदानही दिले आहे. शिक्षणशास्त्र विषयावरील संशोधन, कृतीसंशोधन आणि विविध शैक्षणिक उपक्रमांद्वारे त्यांनी शिक्षण क्षेत्रात आपले वेगळेपण सिद्ध केले आहे. शैक्षणिक विषयांवरील त्यांच्या लेखनाची विविध स्तरांवर दखल घेण्यात आली आहे. स्थलांतरित मुलांच्या शिक्षणासाठी केलेल्या प्रयत्नांवर आधारित त्यांचा “मदतीचा हात – स्थलांतरित मुलांना साथ” हा लेख विशेष चर्चेत राहिला. कोविड काळातील त्यांच्या प्रयत्नांची यशोगाथाही विविध स्तरांवर गाजली. त्यांच्या उपक्रमांची नोंद विविध शैक्षणिक प्रकाशनांमध्ये करण्यात आली आहे. कोविड काळातील विद्यार्थ्यांपर्यंत शिक्षण पोहोचविण्यासाठी त्यांनी केलेल्या प्रयत्नांची राज्यस्तरावर दखल घेण्यात आली. शिक्षण क्षेत्रातील विविध व्यासपीठांवर त्यांनी आपल्या उपक्रमांचे सादरीकरण केले आहे.

नवोपक्रम क्षेत्रातही त्यांचे योगदान उल्लेखनीय आहे. त्यांच्या शैक्षणिक उपक्रमांना राज्य व राष्ट्रीय स्तरावर गौरविण्यात आले आहे. विद्यार्थ्यांसाठी राबविण्यात आलेल्या नाविन्यपूर्ण उपक्रमांची शैक्षणिक क्षेत्रात दखल घेण्यात आली. राज्यस्तरावर ‘बालरक्षक’ म्हणून काम करत त्यांनी आजपर्यंत ८० हून अधिक विद्यार्थ्यांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणले आहे. तसेच शाळा गुणवत्ता विकास, शैक्षणिक साहित्य निर्मिती आणि विविध शैक्षणिक उपक्रमांमध्ये त्यांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.  त्यांचे “प्रवास एक ध्येयाचा” हे पुस्तक प्रकाशित झाले असून त्यांनी स्वाध्याय पुस्तिकांचे लेखनही केले आहे. अभ्यासक्रम निर्मिती, विषय तज्ज्ञ मार्गदर्शन आणि मुक्त शिक्षणासाठी साहित्य लेखनातही त्यांनी योगदान दिले आहे. वाचन संस्कृती वाढावी यासाठी त्यांनी विविध शाळांना मोठ्या प्रमाणात अवांतर वाचनाची पुस्तके उपलब्ध करून देत वाचनालय निर्मितीस हातभार लावला आहे. लोकवर्गणी आणि सामाजिक सहकार्याच्या माध्यमातून अनेक शाळा डिजिटल करण्यात त्यांचा मोलाचा वाटा आहे. आजपर्यंत त्यांनी दहा लाख रुपयांहून अधिक लोकवर्गणी उभारून अनेक शाळांच्या विकासासाठी योगदान दिले आहे. शैक्षणिक कार्यासोबतच सामाजिक क्षेत्रातही त्यांनी सक्रिय योगदान दिले आहे. विविध सामाजिक संस्थांमध्ये पदाधिकारी म्हणून जबाबदारी सांभाळताना समाजोपयोगी उपक्रम राबविण्यात त्यांनी पुढाकार घेतला आहे. त्यांच्या उल्लेखनीय योगदानाची दखल घेत राज्य शासनाने त्यांना “क्रांतीज्योती सावित्रीमाई फुले राज्य आदर्श शिक्षक पुरस्कार” प्रदान करून गौरविले आहे. याशिवाय विविध राष्ट्रीय व राज्यस्तरीय संस्थांकडून त्यांना तब्बल ३२ पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.

विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणासाठी सातत्याने झटणारी, आधुनिक शिक्षणाची नवी दिशा दाखवणारी आणि समाजात शिक्षणाविषयी सकारात्मक जागृती निर्माण करणारी सौ. ज्योती अवघडे यांची कार्यगाथा खऱ्या अर्थाने प्रेरणादायी आहे.