सीवूड्स : महाराष्ट्र मॅंग्रोव्ह सेलने १० फेब्रुवारीपासून डीपीएस फ्लेमिंगो लेकमधील वाढलेल्या शैवाल (अल्गी) काढण्याची मोहीम सुरू केली असली तरी पर्यावरणवाद्यांनी ही कारवाई अपुरी ठरण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. तलावाच्या दक्षिणेकडील मुख्य ज्वारीय वाहिनी (टायडल चॅनेल) पुन्हा सुरू न केल्यास ही स्वच्छता फक्त तात्पुरती दिलासा देणारी ठरेल, असा त्यांचा इशारा आहे.

पर्यावरण तज्ज्ञांच्या मते, जलवाहतूक प्रवासी टर्मिनलकडे जाणाऱ्या रस्त्याखाली ही नैसर्गिक वाहिनी गाडली गेली आहे. परिणामी समुद्राच्या भरती-ओहोटीचा नैसर्गिक प्रवाह खंडित झाला असून पाण्याची देवाणघेवाण थांबली आहे. यामुळे पाणी साचून राहते, पोषकद्रव्ये (न्युट्रिएंट्स) साठतात आणि त्यातून मोठ्या प्रमाणावर शैवाल वाढतात. सततची शैवालवाढ पाण्यातील विरघळलेल्या प्राणवायूचे प्रमाण कमी करते आणि जलचरांसाठी तसेच पक्ष्यांसाठी प्रतिकूल परिस्थिती निर्माण करते.

डीपीएस फ्लेमिंगो लेक हा ठाणे खाडी फ्लेमिंगो अभयारण्याचा उपग्रह जलक्षेत्र (सॅटेलाइट वेटलँड) मानला जातो. मुख्य अभयारण्यात गर्दी वाढू नये आणि पक्ष्यांना खाद्य व विसावा मिळावा यासाठी अशा पूरक जलक्षेत्रांचे मोठे महत्त्व आहे. स्थलांतरित फ्लेमिंगो अतिशय संवेदनशील पक्षी असून पाण्याची गुणवत्ता, अन्नसाखळी आणि ज्वारीय प्रवाहातील बदलांचा त्यांच्यावर थेट परिणाम होतो.

नॅटकनेक्ट फाउंडेशनचे संचालक बी. एन. कुमार यांनी सांगितले की, "केवळ शैवाल काढून प्रश्न सुटणार नाही. दीर्घकालीन पर्यावरणीय पुनर्बांधणीची गरज आहे. एकदा पर्यावरणीय मर्यादा ओलांडल्या की फ्लेमिंगो त्या ठिकाणाला कायमचा रामराम ठोकतात." यंदाच्या हंगामात काही फ्लेमिंगो तलावात आले, मात्र प्रतिकूल परिस्थितीमुळे लवकरच निघून गेल्याचे त्यांनी नमूद केले.

‘सेव्ह फ्लेमिंगोज अँड मॅंग्रोव्हज फोरम’च्या रेखा शंखाळा यांनीही सीआयडीसीओवर टीका करत मुख्य ज्वारीय वाहिनी बुजवण्यामुळेच ही समस्या निर्माण झाल्याचा आरोप केला आहे. तलावाला जोडणाऱ्या सर्व बंद पडलेल्या अंतर्ज्वारीय मार्गांना पुन्हा खुले करण्याची मागणी त्यांनी केली.

गतवर्षी तलाव परिसरात काही फ्लेमिंगो मृतावस्थेत आढळल्याने नागरिकांमध्ये तीव्र संताप व्यक्त झाला होता. त्यानंतर या तलावाला ‘संरक्षण राखीव क्षेत्र’ (Conservation Reserve) दर्जा देण्यात आला. मात्र, केवळ दर्जा देऊन भागणार नाही; सक्रिय आणि शास्त्रीय व्यवस्थापनाची अंमलबजावणी आवश्यक असल्याचे पर्यावरणवाद्यांचे म्हणणे आहे.

तज्ज्ञांच्या मते, तलावाचे पुनरुज्जीवन आता तीन गोष्टींवर अवलंबून आहे —

1. ज्वारीय संपर्क (टायडल कनेक्टिव्हिटी) पुनर्स्थापित करणे,

2. सातत्यपूर्ण पर्यावरणीय निरीक्षण,

3. वनविभागाकडून व्यावसायिक व शास्त्राधारित व्यवस्थापन.

ही पावले तातडीने उचलली नाहीत तर यंदाही फ्लेमिंगो या तलावाकडे पाठ फिरवण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. पर्यावरणीय समतोल राखण्यासाठी पूरक जलक्षेत्रांचे संवर्धन ही केवळ पक्ष्यांची नव्हे, तर संपूर्ण किनारी परिसंस्थेच्या टिकावाची गरज असल्याचे मत व्यक्त होत आहे.